Kỹ thuật sous vide trong pha chế đồ uống

Các loại máy sous vide cầm tay và máy để bàn đặt cạnh nồi nước trên quầy

TRẢ LỜI NHANH

Sous vide trong pha chế là kỹ thuật nấu/ngâm rượu và nguyên liệu trong môi trường chân không, với nhiệt độ có kiểm soát, thường khoảng 50-65°C, từ vài phút tới vài giờ. Nhiệt độ cao giúp đẩy nhanh quá trình chiết xuất hương vị, môi trường chân không giúp giữ lại tối đa mùi vị không bay mất, và hạn chế quá trình oxy hoá.

Bằng việc kết hợp khả năng kiểm soát nhiệt độ chính xác đến từng phần mười độ C với môi trường yếm khí được bảo toàn, sous vide cho phép các chuyên gia đồ uống can thiệp trực tiếp vào tốc độ trích xuất phân tử, điều hướng các phản ứng este hóa và kiểm soát biến tính protein.

Nghe hơi phức tạp nhỉ? Nhưng yên tâm nhé, dù bạn là người hay pha ở nhà, hay chỉ đơn giản là muốn tìm hiểu thêm kiến thức để áp dụng sau, bài này dành cho bạn.

Chúng ta sẽ đi qua cách sous vide làm việc với rượu, nên đặt bao nhiêu độ và ngâm bao lâu theo từng nhóm nguyên liệu, cách làm ở nhà cho an toàn, và những việc khác chiếc máy này làm được trong quầy bar.

Trước hết, sous vide là gì, và chiếc máy ấy làm gì sau quầy bar?

Sous vide là gì?

Sous vide là tiếng Pháp, nghĩa là “dưới chân không”. Trong bếp, người ta cho thực phẩm vào túi hút hết không khí, rồi nấu chậm trong bể nước với nhiệt độ cố định. Thiết bị làm việc giữ nhiệt ấy là máy giữ nhiệt nhúng (immersion circulator): một cây que có thanh nhiệt và cánh bơm, kẹp vào thành nồi nước, vừa đun vừa khuấy cho nước ấm đều.

Đưa vào quầy bar, cách làm vẫn y nguyên. Chỉ khác thay đồ ăn bằng rượu cùng nguyên liệu tạo hương: vỏ cam, thảo mộc, trà, cà phê, gia vị. Bể nước ấm làm hương ra nhanh. Túi hay hũ đậy kín giữ cho mùi thơm không bay ra ngoài.

Có thể tóm tắt công dụng của sous vide thế này: giúp việc trích xuất hương vị trở nên nhẹ nhàng, chính xác, nhất quán; tốc độ ngâm rượu nhanh hơn; và môi trường kín giúp giảm oxy hoá, giảm bay hơi, giữ được tối đa hương vị.

Sous vide khác ngâm thường ở đâu?

Ngâm thường là để rượu cùng nguyên liệu ở nhiệt độ phòng hoặc trong tủ lạnh, rồi chờ. Sous vide là ngâm với nhiệt độ cao hơn, đẩy nhanh quá trình trích xuất hương vị, đồng thời vẫn đảm bảo độ ổn định về cả nhiệt độ lẫn thời gian.

Sous videNgâm thường
Thời gianVài phút tới vài giờ (thường 1-3 giờ)Vài giờ tới vài tuần, có loại vài tháng
Nhiệt độGiữ cố định, chênh rất ítTheo nhiệt độ mô trường xung quanh, lên xuống theo ngày
Độ đều giữa các mẻCao, ghi lại thông số là làm lại đượcKhó lặp lại y hệt
Mùi thơm dễ bayGiữ lại nhờ đồ đựng kín, hạn chế tối đa quá trình oxy hoá nhờ túi hút chân khôngDễ hao nếu bình hở, không khí tiếp xúc với nguyên liệu sẽ khiến quá trình oxy hoá diễn ra, ảnh hưởng tới mùi vị.
Dụng cụCần máy giữ nhiệt và đồ đựng chịu nhiệtMột hũ thuỷ tinh có nắp
Điểm yếuQuá tay nhiệt là ra mùi “nấu chín”, cần căn chỉnh thời gian và nhiệt độ chính xácMất nhiều thời gian hơn, phải căn nếm nhiều lần

Nhìn bảng thì sous vide có vẻ thắng hết. Không hẳn, có ba điều chúng ta nên cân nhắc.

  • Thứ nhất, nhiệt là con dao hai lưỡi. Hơi ấm kéo hương ra nhanh, nhưng quá tay thì hương tươi của lá, của vỏ quả chuyển sang mùi chín, mùi mứt.
  • Thứ hai, có những thứ chỉ có được nhờ thời gian và không khí. Sous vide không thể làm thay hoàn toàn kiểu oxy hoá chậm của các chai amaro, vì trong túi kín không có oxy. Có những loại chỉ dùng sous vide như bước đầu, phần còn lại vẫn phải để thời gian lo.
  • Thứ ba, ngâm thường vẫn rất tốt. Đôi khi những mẻ ngâm đơn giản ở nhiệt độ phòng với nguyên liệu quen thuộc lại cho ra thành phẩm tốt hơn là áp dụng máy móc công nghệ cao.

Vậy nên sous vide không phải bước “lên đời” bắt buộc. Đó là một công cụ, hợp khi bạn cần kiểm soát chặt tối đa sự đồng nhất giữa các mẻ, cần nhanh để đẩy cao sản lượng thành phẩm theo thời gian.

Muốn nắm nền trước, bài Infuse là gì của Cồn Cào có đủ cách ngâm thường kèm bảng thời gian theo nguyên liệu.

Máy sous vide ngâm rượu trên quầy bar
Máy sous vide trên quầy bar: rượu nằm trong túi kín, bể nước giữ một mức nhiệt suốt cả mẻ.

Nên đặt bao nhiêu độ, ngâm bao lâu?

Hãy coi nhiệt độ là một cái núm vặn. Vặn thấp, rượu giữ được độ tươi, mảnh của lá và vỏ quả, nhưng ra hương chậm hơn. Vặn cao, hương ra nhanh và đậm, kèm theo nhiều vị đắng, chát, và nét “đã nấu”. Jason Logsdon, tác giả nhiều sách về nấu sous vide, chia sẻ khi làm bitters:

  • 54,4°C trong 1-3 giờ: hương nhẹ, “chưa chín”.
  • 62,8°C trong 1-3 giờ: hương vừa, đậm hơn.
  • 71,1°C trong 1-3 giờ: hương mạnh, rõ nét “nấu chín”.

Khoảng 49-60°C để kéo hương mảnh mà không ra vị nấu, 71-82°C để chiết mạnh, hợp với nguyên liệu cứng nhưng dễ hỏng nguyên liệu mỏng manh.

Thang nhiệt độ sous vide cho cocktail theo từng nguồn Các mốc nhiệt độ sous vide từ 40 tới 85 độ C theo Stillroom, Nicolet College, Jason Logsdon và một số công thức thật; vạch 77,5 độ C là mốc trên của Eamon Rockey, vạch 85 độ C là mốc trên A.J. Schaller khuyên. ← tươi, mảnh đậm, “nấu chín” → Stillroom Nicolet College Jason Logsdon Công thức thật 52-60: vỏ quả, thảo mộc, trà, cà phê, quả mọng hương mảnh 49-60 chiết mạnh 71-82 nhẹ 54,4 vừa 62,8 nấu chín 71,1 57: Tavern Law, limoncello, Soulmate 65,5: Trifecta 70: siro tonic 76,5: brandy đào 77,5°C 85°C 40°C 45°C 50°C 55°C 60°C 65°C 70°C 80°C 90°C
Các mốc nhiệt độ sous vide theo từng nguồn. Vùng xanh bên trái giữ hương tươi, vùng vàng bên phải cho hương đậm và nét “nấu chín”. Hai vạch đỏ đứt nét là mức nhiệt không nên vượt: 77,5°C (nóng hơn, túi đựng rượu có thể phồng và bung), 85°C (nóng hơn, trái cây đổi mùi và rượu sánh lại).

Bảng nhiệt độ theo nguyên liệu, kèm nguồn

Bảng dưới gom các mốc đã được công bố. Chúng tôi giữ nguyên chỗ các nguồn lệch nhau, để bạn thấy khoảng dao động thật, thay vì một con số trung bình tự đặt ra.

Nguyên liệuNhiệt độThời gianNguồn, ghi chú
Vỏ cam, chanh, bưởi55°C2 giờStillroom (Madrid). Chỉ lấy lớp vỏ màu, bỏ cùi trắng
Thảo mộc tươi (húng quế, bạc hà, ngải giấm)55°C1-1,5 giờStillroom. Ngâm vào nước đá ngay khi lấy ra
Quả mọng (mâm xôi, dâu tây, việt quất)60°C1,5-2 giờStillroom. Dập nhẹ trước khi cho vào túi
Dứa và vani, ngâm rum57°C2 giờStillroom
Vỏ 10-15 quả chanh vàng, 750ml vodka (làm limoncello)57°C2-3 giờCông thức trên trang Anova (hãng máy sous vide)
Đào, ngâm brandy76,5°C2 giờSousVide Supreme
Hoa cúc khô, ngâm gin55°C90 phútStillroom
Trà lài, 5g cho 350ml gin52°C70 phútStillroom
Trà Earl Grey, 4 thìa canh cho 750ml gin57°C7 phútQuầy Tavern Law (Seattle). Sau đó ngâm nước đá 10 phút. Để lâu hơn là đắng
Gia vị nguyên hạt (quế, bạch đậu khấu, vani)60°C2-3 giờStillroom
Hạt cà phê55°C2 giờStillroom
Hạt cà phê rang, 100g cho 740ml vodkaTheo ứng dụng của máy3 giờ 30 phútCông thức của Breville (hãng máy Joule). Đựng trong hũ, không vặn nắp quá chặt
Hạt cà phê, 35g cho 500ml Campari57°C30 phútLy Soulmate của Hải Trung
Gỗ phong nướng cháy cùng whiskey, vermouth, Chartreuse65,5°C2 giờQuầy Trifecta (Portland), giả mùi cocktail ủ thùng
Điểm xuất phát chung cho rượu dưới 60% cồn60°CKhoảng 2 giờTeam Lyan, qua tạp chí PUNCH

Hơi nóng làm mềm tế bào lá và đẩy mạnh hoạt động của enzyme, dễ sinh ra mùi “nấu”. Với lá thơm, men polyphenol oxidase (men làm lá thâm, như lá húng quế để lâu bị đen) hoạt động rất mạnh, cho ra những mùi người ta tả là “úa”, “mùi cỏ”, “mùi ao tù”. Ngược lại, gia vị khô và vỏ quả khô lại hợp sous vide, tại vì hơi ấm giúp chúng ngấm nước và nhả hương.

Chọn số cho mẻ đầu tiên

Từ bảng, có thể rút ra vài nguyên tắc:

  • Đồ mỏng, dễ chín (lá tươi, hoa, vỏ quả): bắt đầu ở 50-55°C, thời gian ngắn, rồi nếm.
  • Đồ cứng, khô (hạt, gia vị nguyên hạt, gỗ): được phép lên 60-65°C và để lâu hơn.
  • Trà: nhanh tay, vì trà ra chát rất nhanh.

Thêm một lời khuyên cho bạn: dùng ít nguyên liệu hơn và ngâm ngắn hơn so với ngâm thường, tại vì hơi ấm chiết nhanh hơn. Thà mẻ đầu nhạt một chút, nấu thêm 15 phút, còn hơn quá tay là không rút lại được.

Làm sous vide ở nhà: dụng cụ và các bước

Bạn cần ba thứ: máy sous vide, một nồi hoặc thùng đủ sâu, và đồ đựng kín chịu nhiệt. Về đồ đựng, có hai lựa chọn chính.

  • Túi khoá zip: dễ kiếm, rẻ. Lưu ý chọn túi đạt chuẩn (ví dụ theo chuẩn Food Simulant D1)
  • Hũ thuỷ tinh nắp vặn hai mảnh: sạch, dùng lại được, không lo nhựa. Nhưng phải cẩn thận với nhiệt.

Máy hút chân không loại hàn mép trong gia đình thường không hợp để hút chất lỏng như rượu. Với rượu, túi zip và cách đẩy khí bằng cách nhúng nước là đủ. Không cần quá cầu kỳ.

Các bước làm:

  1. Đặt nhiệt và chờ bể nước đạt nhiệt. Cho đồ đựng vào khi nước đã đủ ấm thì thời gian bạn tính mới khớp với thời gian rượu được ủ ấm. Riêng hũ thuỷ tinh lấy từ tủ lạnh thì đừng thả ngay vào bể nước nóng (xem mục rủi ro bên dưới).
  2. Cho rượu và nguyên liệu vào đồ đựng. Nên để cả hai ở nhiệt độ phòng, đừng lấy thẳng từ tủ lạnh: đồ lạnh kéo nhiệt bể nước xuống và cần thêm thời gian để ấm lại, nên mẻ ngâm thực tế sẽ ngắn hơn số phút bạn đặt. Vỏ cam bỏ cùi trắng, quả mọng dầm nhẹ.
  3. Đẩy khí và đóng kín. Với túi zip: nhấn túi xuống nước từ góc đã kín trước, để nước ép khí ra qua góc còn hở, rồi khoá góc đó ngay trước khi nó ngập. Với hũ, vặn nắp vừa tay (xem mục sau).
  4. Ngâm đủ giờ, giữ đồ đựng ngập. Túi hay hũ đều dễ nổi lên. Có thể chặn hũ bằng vật nặng và thêm nước ấm nếu cần cho đồ đựng ngập hẳn. Hẹn giờ đúng như công thức.
  5. Làm nguội rồi mới mở. Túi thì thả vào nước đá ngâm 10 phút, đặc biệt với thảo mộc tươi. Hũ thì để nguội bớt trước. Lý do là mở lúc còn nóng thì hơi rượu và mùi thơm dễ bay ra ngoài.
  6. Lọc, dán nhãn, cất lạnh. Lọc qua rây mịn hoặc giấy lọc cà phê. Với mẻ sous vide cà phê cần lọc hai lần qua rây lót vải màn, giữa hai lần để yên 30 phút cho cặn lắng. Ghi nguyên liệu, nhiệt độ, thời gian lên nhãn cho đỡ quên.
Bourbon ngâm táo và quế trong hũ thuỷ tinh, làm bằng sous vide
Ngâm bourbon với táo và quế trong hũ thuỷ tinh nắp vặn, đặt trong bể nước sous vide.

Những rủi ro cần biết khi sous vide rượu

Sous vide rượu không khó. Nhưng có vài chỗ dễ bỏ qua, phần lớn liên quan tới đồ đựng và cách làm nguội:

  • Túi phồng, bung mép. Rượu nóng lên sinh hơi, khí còn sót trong túi nở ra, túi phồng lên và nổi. Túi mỏng hay khoá zip kém thì mép có thể hở, rượu rò ra nồi nước. Dùng túi dày, loại dành cho thực phẩm, đẩy khí kỹ, và đừng đổ quá đầy.
  • Hũ nổ hoặc nứt. Nắp vặn hai mảnh chỉ siết bằng ngón cái và một ngón tay, để khí có đường thoát. Hũ có nắp kẹp (loại cài khoá) có thể bung khá nguy hiểm. Hũ thuỷ tinh vỡ vì sốc nhiệt nhiều hơn vì lý do khác: đừng thả hũ lạnh vào bể đã nóng, cũng đừng nhúng hũ đang nóng thẳng vào nước đá.
  • Mở khi còn nóng. Như đã nói ở trên, phần hương dễ bay nhất sẽ thoát ra ngay lúc mở. Chờ nguội hoặc ngâm đá, giúp các hương vị co lại, thấm trọn vẹn trong dung dịch. Đó là cách giữ trọn công sức của cả mẻ.
  • Siro và chế phẩm không cồn. Đường nhiều thì vi sinh khó sống, nên siro bền hơn đồ ăn nấu sous vide. Camper English (trang Alcademics) để siro trong tủ lạnh tới khi đục và mốc: siro 1:1 (một phần đường, một phần nước) giữ được khoảng 1 tháng, siro đặc 2:1 khoảng 6 tháng, thêm 1 thìa vodka thì siro 1:1 kéo lên khoảng 3 tháng. Siro đã ngâm hương thì ngắn hơn, phần lớn giữ được 1–2 tuần trước khi nhạt hương. Thấy siro đục, có váng hoặc mùi chua lên men thì bỏ đi nhé.
  • Gia vị nồng, nấu quá tay. Cỏ xạ hương, xô thơm, vỏ cam chanh, đinh hương và hạt tiêu không nên cô đặc ở nhiệt cao, độ cồn cao hay thời gian quá dài, vì sẽ làm rượu gắt, đắng, khó uống. Cứ giữ nhiệt vừa phải, thời gian ngắn. Và nếm.

Cuối cùng, nhắc lại điều quen thuộc của Cồn Cào: chỉ ngâm bằng rượu có nguồn gốc rõ ràng. Máy móc chính xác tới đâu cũng không cứu được một chai rượu nền kém chất lượng.

Ngoài rượu ngâm, sous vide còn làm được gì?

  • Siro hương. A.J. Schaller nấu siro tonic từ nước, vỏ canh-ki-na (cinchona, vỏ cây cho vị đắng của nước tonic), sả, vỏ cam chanh và tiêu Jamaica ở 70°C trong 2 giờ. Quầy Bad Hunter ở Chicago làm siro hoa cúc với phần lá tỏi tây thường bị bỏ đi, ở 57°C trong 1 tiếng rưỡi.
  • Rượu mùi nền kem. Khi làm Irish cream liqueur kiểu moka, mình cho đường, nước, kem, sữa đặc, cà phê xay, cacao, vani và nhục đậu khấu vào túi, sous vide 70°C trong 30 phút, lọc, rồi mới thêm whisky. Để yên thì sẽ tách lớp, nên lắc đều trước khi uống nhé.
  • Cho cocktail vị như đã ủ lâu, chỉ trong vài giờ. Tony Conigliaro, bartender người Anh, nấu sous vide chai Negroni đóng chai của mình ở nhiệt độ rất thấp trong vài giờ, để các vị quyện và tròn như một chai đã ủ lâu. Quầy Trifecta ở Portland nấu whiskey, vermouth và Chartreuse cùng gỗ phong nướng cháy, để ra mùi gỗ như ủ thùng mà vẫn giữ rõ từng thành phần.
  • Thêm hương cho rượu nền của một ly kinh điển. Ly Normandie Old Fashioned của quầy The Normandie Club (Los Angeles) dùng bourbon nấu sous vide 2 giờ cùng dừa sấy nướng, nhanh và đậm hơn hẳn việc thả dừa vào chai rồi lắc vài ngày.

Muốn thấy rượu nền đậm hương làm gì cho một ly kinh điển, bạn có thể đọc bài Old Fashioned rồi thử tưởng tượng thay bourbon thường bằng bourbon chuối vani như ảnh chẳng hạn.

Rót rượu vào túi zip để ngâm sous vide
Rót rượu vào túi zip trước khi ngâm sous vide.

Thử mẻ sous vide đầu tiên

Nếu bạn đã có máy, cuối tuần này hãy chọn một nguyên liệu dễ trong bảng, như vỏ cam hoặc hạt cà phê, và một chai rượu sẵn có. Ghi lại nhiệt độ, thời gian, rồi nếm cạnh chai gốc. Chưa có máy thì cũng không sao, ngâm thường vẫn ra những chai rất ngon, chỉ cần kiên nhẫn hơn một chút thôi.

Câu hỏi thường gặp

Sous vide có làm bay cồn trong rượu không?

Trong túi hoặc hũ đậy kín, hơi rượu không thoát ra ngoài được, nên độ cồn gần như giữ nguyên. Độ cồn chỉ giảm khi nguyên liệu nhả nước vào rượu, hoặc khi bạn mở đồ đựng lúc còn nóng. Vì vậy hãy làm lạnh rồi mới mở.

Có dùng túi zip thường để sous vide rượu được không?

Được, với loại túi dày dành cho thực phẩm và khoá đôi, không dùng loại khoá kéo trượt. Đẩy khí bằng cách nhấn túi xuống nước, kẹp túi cho ngập, và đừng đổ quá đầy để mép túi không bị bung.

Nên sous vide rượu ở bao nhiêu độ?

Tuỳ nguyên liệu và kiểu hương bạn muốn. Đồ mỏng như lá, hoa, vỏ quả thường ở khoảng 50-57°C; hạt, gia vị, gỗ ở khoảng 60-65°C. Phần lớn công thức đã công bố nằm dưới 70°C. Mốc trên an toàn nên giữ là khoảng 77,5°C, dưới điểm sôi của cồn.

Rượu ngâm bằng sous vide để được bao lâu?

Rượu mạnh đã lọc sạch xác, cất tủ lạnh thì giữ được lâu; quầy Tavern Law cho biết chai gin trà Earl Grey của họ giữ được khoảng 1 năm trong tủ lạnh. Siro thì tuỳ độ ngọt: siro 1:1 khoảng 1 tháng, siro đặc 2:1 khoảng 6 tháng trong tủ lạnh; siro đã ngâm hương thường chỉ giữ hương tốt 1–2 tuần.

Sous vide khác ngâm nhanh bằng bình kem thế nào?

Sous vide dùng hơi ấm và thời gian, thường vài phút tới vài giờ. Bình kem (bình iSi) dùng áp suất khí ở nhiệt độ phòng để ép rượu vào nguyên liệu, có mẻ chỉ mất vài phút, không cần nhiệt nên giữ mùi tươi tốt, nhưng mỗi lần làm được lượng nhỏ.

Nguồn tham khảo

Ảnh Hải Trung

Về tác giả

Hải Trung, người viết và giáo dục về đồ uống.

Mình có 12 năm làm trong ngành F&B cùng niềm đam mê với rượu mạnh và pha chế, chứng chỉ WSET về Wines & Sake.
Ở Cồn Cào, mình viết lại kiến thức đồ uống theo cách dễ hiểu từ những kiến thức đã học, tổng hợp từ những nguồn uy tín và trải nghiệm thật nhiều năm trong nghề.

YouTube · LinkedIn · Facebook · Instagram · TikTok

Nội dung dành cho người từ 18 tuổi. Hãy uống có trách nhiệm. Bài viết mang tính kiến thức, không phải lời khuyên tiêu thụ rượu.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *